Kwasy omega-3 coraz częściej pojawiają się w karmach i produktach uzupełniających dietę zwierząt. Na etykietach widzimy olej z łososia, olej rybny, olej z kryla, omega-3, EPA, DHA, fosfolipidy czy astaksantynę. Dla właściciela psa lub kota może to brzmieć jak lista podobnych składników. W rzeczywistości produkty dostępne na rynku potrafią znacznie różnić się jakością, koncentracją i sposobem wykorzystania przez organizm.
Sama informacja „zawiera omega-3” mówi więc niewiele. Nie odpowiada na najważniejsze pytania: jakie dokładnie kwasy tłuszczowe zawiera produkt, w jakiej ilości, z jakiego źródła pochodzą i ile zwierzę otrzyma ich w dziennej porcji.
Podpowiadamy, jak czytać etykiety i wybierać omega-3 dla psa lub kota świadomie – bez kierowania się wyłącznie wielkością butelki, atrakcyjnym opakowaniem albo hasłem „premium”.
Omega-3 to nie jeden składnik
Omega-3 to cała rodzina wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. W kontekście żywienia psów i kotów najczęściej mówi się o trzech z nich:
- ALA, czyli kwasie alfa-linolenowym;
- EPA, czyli kwasie eikozapentaenowym;
- DHA, czyli kwasie dokozaheksaenowym.
ALA występuje przede wszystkim w źródłach roślinnych, takich jak olej lniany, olej z lnianki czy olej konopny. EPA i DHA są natomiast charakterystyczne głównie dla surowców morskich – ryb, alg i kryla.
To rozróżnienie ma praktyczne znaczenie. Organizm może przekształcać ALA w EPA i DHA, ale proces ten jest ograniczony. U kotów przemiany długołańcuchowych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych są szczególnie mało wydajne. Dlatego oleju lnianego nie należy traktować jako prostego odpowiednika oleju rybnego lub z kryla. Gdy zależy nam właśnie na EPA i DHA, najlepiej wybierać produkt, który dostarcza je bezpośrednio i podaje ich konkretną ilość.
Dlaczego mówi się przede wszystkim o EPA i DHA?
EPA i DHA są naturalnymi elementami błon komórkowych. Uczestniczą też w procesach związanych z regulacją odpowiedzi zapalnej i prawidłowym funkcjonowaniem wielu tkanek.
W badaniach weterynaryjnych analizowano ich rolę między innymi w żywieniu zwierząt:
- z potrzebami dotyczącymi skóry i sierści;
- z obniżoną sprawnością ruchową;
- starszych;
- aktywnych;
- wymagających specjalistycznego postępowania żywieniowego.
Przeglądy naukowe wskazują, że EPA i DHA są badane w dermatologii, ortopedii, kardiologii oraz w kontekście procesów poznawczych. Jednocześnie wyniki zawsze dotyczą konkretnych dawek, diet i grup zwierząt. Nie oznacza to, że każdy produkt zawierający omega-3 będzie działał identycznie ani że może zastąpić diagnostykę lub leczenie zalecone przez lekarza weterynarii.
Właśnie dlatego warto mówić o wsparciu żywieniowym, a nie przypisywać produktom paszowym właściwości leczniczych. Zgodnie z zasadami znakowania komunikacja dotycząca produktu powinna być prawdziwa, obiektywna, możliwa do zweryfikowania i niewprowadzająca odbiorcy w błąd.
Czy każdy pies i kot potrzebuje dodatkowego omega-3?
Nie zawsze.
Pełnoporcjowa karma może już dostarczać kwasy tłuszczowe omega-3. Zanim wprowadzimy dodatkowy produkt, warto sprawdzić:
- czym zwierzę jest karmione;
- czy karma zawiera olej rybny lub inne źródło EPA i DHA;
- czy producent podaje ich ilość;
- ile karmy zwierzę rzeczywiście zjada;
- czy równocześnie otrzymuje inne preparaty zawierające omega-3;
- jaki jest jego wiek, masa ciała i stan zdrowia.
Problem polega na tym, że informacja „z olejem z łososia” lub „źródło omega-3” nie zawsze pozwala ustalić rzeczywistą podaż EPA i DHA. Produkt może zawierać składnik morski, ale w niewielkiej ilości. Dlatego przy porównywaniu preparatów najważniejsze są liczby, a nie sama nazwa surowca.
W jednym z nowszych badań psy otrzymujące przez 16 tygodni morskie EPA i DHA uzyskały wyraźny wzrost ich zawartości w krwinkach czerwonych. Pokazuje to, że regularna podaż wpływa na profil kwasów tłuszczowych organizmu, ale reakcja może zależeć od dawki, diety wyjściowej i indywidualnych cech zwierzęcia.
Olej roślinny, rybny czy z kryla?
Źródło omega-3 ma znaczenie, ale nie należy oceniać produktu wyłącznie na tej podstawie.
Oleje roślinne
Olej lniany, z lnianki lub konopny dostarczają przede wszystkim ALA. Mogą być wartościowymi składnikami diety, lecz nie są bezpośrednim źródłem takich ilości EPA i DHA, jakie zapewniają surowce morskie.
Jeżeli celem jest uzupełnienie właśnie EPA i DHA, trzeba szukać tych nazw na etykiecie.
Oleje rybne
Dobrej jakości olej rybny może być wartościowym źródłem EPA i DHA. Poszczególne produkty znacznie się jednak różnią:
- gatunkiem ryb;
- stężeniem kwasów tłuszczowych;
- sposobem oczyszczania;
- formą chemiczną;
- świeżością;
- ochroną przed utlenianiem;
- dokumentacją jakościową.
Nie należy więc zakładać, że każdy olej rybny ma taki sam skład. W jednej butelce 1 ml może dostarczać wysoką ilość EPA i DHA, a w innej znacznie mniejszą.
Olej z kryla
Kryl antarktyczny jest niewielkim skorupiakiem morskim. W oleju z kryla część EPA i DHA występuje w połączeniu z fosfolipidami. Surowiec naturalnie zawiera także astaksantynę oraz cholinę.
Fosfolipidy są składnikami błon komórkowych. Z tego powodu forma fosfolipidowa jest interesująca z punktu widzenia biodostępności, czyli tego, w jakim stopniu kwasy tłuszczowe mogą zostać wykorzystane przez organizm.
W niewielkim badaniu z 2020 r. z udziałem 20 psów porównano taką samą ilość EPA i DHA pochodzącą z mączki z kryla oraz z oleju rybnego. Po sześciu tygodniach grupa otrzymująca formę fosfolipidową z kryla uzyskała wyższy indeks omega-3 w krwinkach czerwonych. To wartościowa obserwacja, ale jedno badanie na małej grupie nie pozwala stwierdzić, że każdy produkt z kryla będzie automatycznie lepszy od każdego oleju rybnego.
Najuczciwszy wniosek brzmi:
Źródło i forma omega-3 są ważne, ale nadal trzeba sprawdzić ilość EPA i DHA, porcję dzienną, stabilność oraz jakość całego produktu.
EPA i DHA – najważniejsze liczby na etykiecie
Wyobraźmy sobie dwie butelki. Pierwsza ma 100 ml, druga zaledwie 30 ml. Intuicyjnie większa może wydawać się bardziej opłacalna. To jednak złudne, jeśli nie znamy koncentracji.
Duża butelka może zawierać mało EPA i DHA w każdym mililitrze. Mniejszy produkt może być bardziej skoncentrowany i wystarczyć na podobny albo dłuższy czas.
Dlatego nie porównujmy wyłącznie:
- objętości opakowania;
- całkowitej ilości oleju;
- liczby porcji podanej bez wyjaśnienia;
- samej ceny butelki.
Szukajmy przede wszystkim informacji:
- Ile EPA zawiera 1 ml lub jedna porcja?
- Ile DHA zawiera 1 ml lub jedna porcja?
- Ile wynosi łączna ilość EPA i DHA?
- Jaka porcja jest przewidziana dla zwierzęcia o konkretnej masie ciała?
- Na ile dni wystarczy opakowanie przy tej porcji?
Dlaczego „1000 mg oleju” może wprowadzać w błąd?
Tysiąc miligramów oleju nie oznacza tysiąca miligramów omega-3. Olej zawiera również inne kwasy tłuszczowe i składniki.
Podobnie wartość „300 mg omega-3” nie musi oznaczać 300 mg EPA i DHA. Część tej liczby mogą stanowić inne kwasy z rodziny omega-3.
Najbardziej użyteczna dla właściciela jest osobna deklaracja EPA i DHA.
Prosty sposób porównania produktów
Załóżmy, że:
- produkt A zawiera 70 mg EPA i 30 mg DHA w 1 ml;
- dzienna porcja wynosi 1 ml.
Zwierzę otrzyma więc łącznie 100 mg EPA i DHA dziennie.
Produkt B może zawierać:
- 25 mg EPA i 10 mg DHA w 1 ml;
- dzienna porcja wynosi 2 ml.
W tym przypadku dzienna podaż wyniesie 70 mg EPA i DHA.
Mimo większej objętości podawanego oleju produkt B dostarcza ich mniej. To właśnie dlatego porównywanie wyłącznie liczby mililitrów nie ma większego sensu.
Forma chemiczna omega-3 – czy trzeba ją znać?
Kwasy omega-3 mogą występować w różnych strukturach chemicznych, między innymi jako:
- trójglicerydy;
- estry etylowe;
- fosfolipidy.
Dla przeciętnego właściciela nie jest potrzebna szczegółowa znajomość biochemii. Warto jednak wiedzieć, że forma może wpływać na trawienie, wchłanianie i wbudowywanie kwasów tłuszczowych w tkanki.
W klasycznych olejach rybnych EPA i DHA są najczęściej obecne w strukturach trójglicerydowych, choć dostępne są także inne formy. W oleju z kryla część kwasów związana jest z fosfolipidami.
Nie oznacza to jednak, że słowo „fosfolipidy” automatycznie rozstrzyga wybór. Nawet potencjalnie dobrze przyswajalna forma nie zrekompensuje bardzo małej ilości EPA i DHA. Liczy się zarówno forma, jak i dawka.
Warto wiedzieć: Każdy mililitr oleju z kryla Vetaris dostarcza 230 mg omega-3 (w tym 138 mg EPA i 55,2 mg DHA), 46 mg choliny oraz 230 μg astaksantyny.
Astaksantyna – naturalny składnik oleju z kryla
Astaksantyna jest naturalnym karotenoidem odpowiedzialnym między innymi za czerwonawą barwę kryla i niektórych ryb. Ma właściwości przeciwutleniające.
W kontekście produktu z kryla jest istotna z dwóch powodów:
- stanowi naturalny element surowca;
- pomaga chronić lipidy przed procesami utleniania.
Nie powinna jednak przysłaniać podstawowego celu produktu omega-3. Obecność astaksantyny jest wartością dodaną, lecz najważniejsze pozostają ilość, forma i jakość EPA oraz DHA.
Świeżość ma znaczenie
EPA i DHA są wielonienasyconymi kwasami tłuszczowymi. Ich budowa sprawia, że są bardziej podatne na utlenianie niż wiele innych tłuszczów.
Utlenianiu sprzyjają przede wszystkim:
- kontakt z tlenem;
- światło;
- wysoka temperatura;
- długi czas przechowywania;
- częste otwieranie opakowania.
Można to porównać do przekrojonego jabłka. Początkowo wygląda świeżo, ale po pewnym czasie pod wpływem tlenu zmienia kolor i właściwości. W olejach proces jest mniej widoczny, lecz również zachodzi.
Jak opakowanie może chronić produkt?
Warto zwrócić uwagę na:
- ciemne szkło lub inne opakowanie ograniczające dostęp światła;
- szczelne zamknięcie;
- możliwie małą ilość powietrza pozostającą w butelce;
- informacje o przechowywaniu po otwarciu;
- określony czas zużycia po pierwszym użyciu;
- dozownik, który nie wymaga długiego pozostawiania butelki otwartej.
Forma płynna jest wygodna, ale po otwarciu olej ma kontakt z powietrzem. Dlatego rozsądnie dobrana wielkość opakowania może być korzystniejsza niż bardzo duża butelka, która pozostaje otwarta przez wiele miesięcy.
Czy intensywny zapach oznacza, że olej jest zepsuty?
Nie zawsze. Produkty morskie mogą mieć charakterystyczny aromat wynikający z rodzaju surowca.
Niepokój powinny jednak wzbudzić:
- wyraźnie zjełczały zapach;
- nagła zmiana aromatu;
- drażniący, nietypowy zapach;
- zmiana konsystencji lub wyglądu nieopisana przez producenta.
W razie wątpliwości lepiej nie podawać produktu i skontaktować się z producentem albo lekarzem weterynarii.
Czystość surowca i dokumentacja jakości
Hasło „z czystych wód” dobrze brzmi na etykiecie, ale samo w sobie nie jest dowodem jakości.
Wiarygodny producent powinien kontrolować między innymi:
- pochodzenie surowca;
- jego identyfikowalność;
- zgodność składu kolejnych partii;
- zawartość deklarowanych kwasów tłuszczowych;
- obecność potencjalnych zanieczyszczeń;
- stabilność i utlenienie produktu;
- warunki produkcji i przechowywania.
W systemie bezpieczeństwa pasz znaczenie mają nie tylko same składniki, lecz także nadzór nad dostawcami, zagrożeniami chemicznymi i biologicznymi, procesem produkcji oraz dokumentacją. FEDIAF opisuje takie podejście w przewodniku dobrych praktyk produkcji bezpiecznych karm i produktów dla zwierząt.
Dobrą oznaką transparentności jest możliwość uzyskania:
- specyfikacji surowca;
- certyfikatu analizy, czyli Certificate of Analysis;
- informacji o zawartości EPA i DHA;
- danych dotyczących pochodzenia;
- informacji o badaniach jakościowych.
Premium nie powinno oznaczać wyłącznie eleganckiej etykiety. Powinno oznaczać kontrolę, powtarzalność i możliwość sprawdzenia tego, co znajduje się w środku.
Jak dawkować omega-3 dla psa i kota?
Nie istnieje jedna uniwersalna porcja odpowiednia dla każdego zwierzęcia.
Dawkowanie zależy od:
- gatunku;
- masy ciała;
- wieku;
- diety podstawowej;
- ilości EPA i DHA w produkcie;
- celu stosowania;
- stanu zdrowia;
- równoczesnego podawania innych preparatów.
To ważne, ponieważ produkty mogą mieć zupełnie różne stężenia. Jedna kropla, mililitr czy kapsułka nie są uniwersalną jednostką omega-3.
Badania kliniczne stosują zróżnicowane ilości EPA i DHA w zależności od analizowanego problemu zdrowotnego. Nie należy przenosić takich dawek bezpośrednio z publikacji naukowej na zdrowe zwierzę. Przegląd badań weterynaryjnych potwierdza, że dawkowanie różni się między poszczególnymi zastosowaniami, a w wielu obszarach nadal potrzebne są kolejne badania.
Najbezpieczniej:
- przestrzegać zaleceń producenta;
- nie sumować kilku produktów bez policzenia całkowitej ilości EPA i DHA;
- przy szczególnych potrzebach ustalić dawkowanie z lekarzem weterynarii.
Kiedy konsultacja weterynaryjna jest szczególnie ważna?
Przed wprowadzeniem produktu warto porozmawiać z lekarzem, jeśli zwierzę:
- ma chorobę przewlekłą;
- cierpi na zaburzenia przewodu pokarmowego;
- ma problemy z trzustką;
- przyjmuje leki wpływające na krzepnięcie;
- ma zaplanowany zabieg;
- otrzymuje kilka produktów uzupełniających;
- jest bardzo młode, ciężarne lub karmiące;
- wymaga diety weterynaryjnej.
Omega-3 są składnikami odżywczymi, ale ich większa ilość nie zawsze oznacza większą korzyść.
Płyn, kapsułka czy proszek?
Forma produktu nie zmienia tego, że najważniejsza jest rzeczywista ilość EPA i DHA. Ma jednak wpływ na wygodę oraz regularność podawania.
Forma płynna
Może być dobrym wyborem, gdy:
- zwierzę nie chce połykać tabletek;
- produkt ma być mieszany z karmą;
- trzeba dopasować porcję do niewielkiej masy ciała;
- zależy nam na stopniowym odmierzaniu dawki.
Jej zaletą jest elastyczne dozowanie. Wadą — większa ekspozycja całej zawartości na tlen po otwarciu.
Kapsułki
Każda porcja jest oddzielnie zabezpieczona, ale kapsułki bywają trudne do podania kotom i małym psom. Mogą też ograniczać możliwość precyzyjnego dopasowania dawki.
Olej z pompką
Jest wygodny, ale jedna porcja pompki może być zbyt duża dla małego zwierzęcia. Warto sprawdzić, ile mililitrów rzeczywiście uwalnia dozownik.
Krople z pipetą lub kroplomierzem
Pozwalają odmierzać niewielkie ilości i łatwo wymieszać produkt z karmą. Szczególnie przydatne mogą być u kotów i małych psów, pod warunkiem że producent jasno określa objętość kropli lub podziałkę dozownika.
Najlepsza forma to nie ta, która wygląda najbardziej nowocześnie, lecz ta, która pozwala podawać właściwą porcję regularnie, precyzyjnie i bez stresu dla zwierzęcia.
Olej z kryla czy olej rybny – co jest lepsze?
Nie ma jednej odpowiedzi właściwej dla wszystkich produktów i zwierząt.
Dobry olej rybny może dostarczać wysoką ilość EPA i DHA. Dobry olej z kryla może dodatkowo zapewniać formę fosfolipidową, cholinę i naturalną astaksantynę.
Zamiast wybierać wyłącznie na podstawie nazwy, porównajmy:
- ilość EPA;
- ilość DHA;
- dzienną porcję;
- formę chemiczną;
- pochodzenie surowca;
- dokumentację jakości;
- ochronę przed utlenianiem;
- wygodę dawkowania;
- koszt dziennej porcji EPA i DHA.
Nie każdy produkt z kryla będzie lepszy od każdego oleju rybnego. I odwrotnie. Najbardziej wartościowy jest produkt, który łączy dobre źródło z transparentnym składem, odpowiednią koncentracją i kontrolą jakości.
Podsumowanie
Wybór omega-3 dla psa lub kota nie powinien sprowadzać się do pytania: „ryba czy kryl?”. Znacznie ważniejsze jest sprawdzenie:
- jakie kwasy tłuszczowe rzeczywiście zawiera produkt;
- ile EPA i DHA znajduje się w dziennej porcji;
- z jakiego surowca pochodzą;
- w jakiej formie występują;
- jak zabezpieczono je przed utlenianiem;
- czy produkt ma wiarygodną dokumentację;
- czy można go dokładnie i wygodnie dawkować.
Najlepszy produkt to niekoniecznie największa butelka ani najbardziej efektowna etykieta. To produkt, którego skład można zrozumieć i policzyć.
W Vetaris patrzymy na omega-3 właśnie w ten sposób: jako na konkretną ilość jakościowego surowca, podaną w przemyślanej formie i wygodnej porcji. Bo premium nie powinno opierać się na obietnicach. Powinno wynikać z transparentności, dowodów i odpowiedzialności.
Najczęściej zadawane pytania
Czy pies może otrzymywać omega-3 codziennie?
Tak, jeżeli produkt jest odpowiednio dobrany, a jego porcja uwzględnia masę ciała, dietę i stan zdrowia psa. Przy chorobach przewlekłych lub równoczesnym stosowaniu leków warto wcześniej skonsultować się z lekarzem weterynarii.
Czy kot może otrzymywać olej z kryla?
Może otrzymywać produkt przeznaczony dla kotów, zawierający odpowiednio dobraną ilość EPA i DHA. Porcja powinna uwzględniać niewielką masę ciała kota i skład jego podstawowej karmy.
Czy olej lniany zastępuje olej rybny?
Nie w pełni. Olej lniany zawiera głównie ALA, natomiast olej rybny dostarcza bezpośrednio EPA i DHA. Przemiana ALA w długołańcuchowe kwasy omega-3 jest ograniczona, szczególnie u kotów.
Czy olej z kryla jest lepszy od oleju z łososia?
Nie można tego stwierdzić wyłącznie na podstawie nazwy. Olej z kryla może wyróżniać się formą fosfolipidową oraz naturalną zawartością astaksantyny. Olej z łososia może natomiast dostarczać wysoką koncentrację EPA i DHA. Trzeba porównać konkretne wartości i jakość produktów.
Po jakim czasie można oceniać efekty podawania omega-3?
Zmiana profilu kwasów tłuszczowych organizmu wymaga regularnej podaży i zwykle nie zachodzi po kilku dniach. W badaniach u psów zmiany indeksu omega-3 obserwowano po kilku lub kilkunastu tygodniach. Tempo zależy od dawki, diety wyjściowej i indywidualnej reakcji zwierzęcia.
Czy można podawać psu omega-3 przeznaczone dla ludzi?
Nie każdy produkt dla ludzi będzie odpowiedni. Może zawierać dodatkowe aromaty, witaminy lub inne składniki, a jego porcja może być niedopasowana do masy zwierzęcia. Bezpieczniej wybierać produkt przeznaczony dla psów i kotów albo skonsultować skład z lekarzem weterynarii.
Źródła i materiały do dalszej lektury
- Bauer J.E., Responses of dogs to dietary omega-3 fatty acids, Journal of the American Veterinary Medical Association.
PubMed – opis publikacji - Stoeckel K. i wsp., Higher omega-3 index after dietary inclusion of omega-3 fatty acids from krill meal compared with fish oil in dogs.
PubMed – opis badania - Harris W.S. i wsp., The Effects of Omega-3 Supplementation on the Omega-3 Index and Health-Related Outcomes in Dogs, Animals.
PubMed – pełny opis publikacji - Roush J.K. i wsp., Multicenter veterinary practice assessment of the effects of omega-3 fatty acids on osteoarthritis in dogs.
PubMed – opis badania - Exploring the efficacy and optimal dosages of omega-3 fatty acids in dogs with chronic diseases: a review.
PubMed – opis przeglądu - FEDIAF, Code of Good Labelling Practice for Pet Food.
Kodeks dobrych praktyk znakowania produktów dla zwierząt – PDF - FEDIAF, Guide to Good Practice for the Manufacture of Safe Pet Foods.
Przewodnik dotyczący bezpiecznej produkcji – PDF - European Food Safety Authority, Feed additives.
Informacje EFSA o ocenie bezpieczeństwa i skuteczności dodatków paszowych
